I aminoaçidi en deuviæ pe-o ciù inta mëxiña pe preparâ de infuxoin d’aminoaçidi compòsti e comme agenti terapeutichi inta scintexi de mëxiñe polipeptidiche. Gh’é ciù de çento aminoaçidi deuviæ inta mëxiña, compreiso 22 aminoaçidi che forman de proteiñe e ciù de 100 aminoaçidi che no forman de proteiñe.
E preparaçioin compòste compòste da diversci aminoaçidi zeugan un ròllo fondamentale inta moderna nutriçion intravenosa e inta terapia con dieta elementare, mantegnindo attivamente l’alimentaçion di paçienti ammouti de mainea critica e sarvan a seu vitta, cösa ch’a î rende un produto farmaceutico indispensabile inta mëxiña moderna.
L’açido glutamico, l’arginiña, l’açido aspartico, a çisteiña, a L{0}}DOPA e di atri aminoaçidi peuan vegnî deuviæ individualmente pe trattâ diverse mouttie, mascime mouttie do figæto, desturbi gastrointestinali, encefalopatia, mouttie cardiovascolare e mouttie respiatöie, pe-a nutriçion moscolar. Pe de ciù, i derivæ di aminoaçidi an mostrou de promòsse into trattamento do cancro.
A base materiale da vitta
E proteiñe son a base materiale da vitta; a vitta a l’é unna forma d’existensa de proteiñe. L’unitæ de base da proteiña a l’é l’aminoaçido. Unna carensa d’aminoaçidi essençiali chesesegge a peu portâ à de fonçioin fisiològiche anormale, interrompî o metabolismo normale e in sciâ fin provocâ de mouttie. Anche unna carensa de çerti aminoaçidi no essençiali a peu provocâ di desturbi metabòlichi. Comme exempio, l’arginiña e a çitrulliña en fondamentali pe-a formaçion de l’urea; un apporto insuffiçente de çistiña o peu provocâ unna diminuçion de l’insuliña e un erto do succao into sangue. Pe de ciù, o beseugno de çistiña e arginiña o l’aumenta scignificativamente dòppo o trauma; unna carensa a peu prevëgnî a scintexi de proteiñe anche con unn’energia suffiçiente.
O requixito di aminoaçidi essençiali pe adulti o l’é do 20%-37% pöcassæ do requixito de proteiñe. I aminoaçidi zeugan un ròllo indispensabile into mangiâ; çertidun son di agenti aromatizzanti, çertidun son di fortificatoî nutriçionali, e çertidun megioan o sapô, tra i atri.
1. O gosto di aminoaçidi A ciù parte di aminoaçidi a l’à un gosto, ch’o contribuisce à di gusti comme l’açido, o doçe, l’amô e l’astringente into mangiâ. O triptöfan o no l’é-toscico e o l’é assæ doçe; lê e i seu derivæ son di edulcorançi promettendi. Çerti aminoaçidi che se soluiscian ciù pöco inte l’ægua an un gosto amao e en di produti de l’idrolixi de proteiñe durante a lavoraçion di alimenti.
L’açido glutamico o s’attreuva pe-o ciù inte proteiñe de ciante e o peu vegnî ottegnuo pe mezo de l’idrolixi do gluten do gran. L'açido glutamico o l'à tanto di gusti açidi comme umami, con l'açiditæ ch'a l'é o gosto dominante. Quande o l’é neutralizzou correttamente con l’alcali, o forma o glutammato monòsòdio (MSG); dòppo a formaçion do sâ, o gosto açido do glutammato o scenta, e o sapô umami o s’intenscifiche. O MSG o l’é o componente prinçipâ do glutammato de monòsòdio, un potensiatô d’umami deuviou pe coscì.
2. Un di Precursoî do Sapô A reaçion carbonile-amina tra aminoaçidi e succaî a l’é un fattô fondamentale into sviluppo de l’aroma e do cô inta lavoraçion di alimenti. Durante sta reaçion vëgne consummou çerti aminoaçidi e succaî, co-o generâ di compòsti aromatichi. I aminoaçidi peuan ascì descompoñe quande vëgnan rescädæ pe produe çerti compòsti de sapô ò vegnî descompòsti da-i battëi pe produe de sostanse de sapô. De conseguensa, i aminoaçidi en di precursoî di compòsti aromatizzanti e ascì di nutrienti pe-i battëi de spoilaçion.